ĆWIK

Ćwik, czyli ćwiczony, wyćwiczony, a zatem doświadczony, szczwany, przebiegły, nie nowicjusz, nie świeżak, bywalec, wyjadacz, weteran, kuty na cztery nogi, karmiony szpakami. Słowo „ćwik“, oznaczające człowieka z powyższymi cechami, o którym mówi się: ’stary ćwik„, ma jeszcze kilka znaczeń, a mianowicie: 1) kogut z przyciętym grzebieniem i nie w pełni wykastrowany, który nie traci zupełnie głosu, ale go znacznie zmienia; 2) stary karp: “Za trzy lata stare karpie już będą ćwikami i ozdobą gatunku„, pisze Haur; 3) woreczek konopny na pieniądze w wieku XVI; 4) rodzaj dość hazardowej gry w karty, rozpowszechnionej za Stanisława Augusta i w pierwszej połowie XIX wieku; 5) gracz, rozdający karty w tej grze i zobowiązany przez to do wzięcia dwóch lew, stąd mówiono: “zobowiązać się na ćwika„; 6) ćwiczenie, musztra, rygor, np. mówiono: “był tam dobry ćwik„; 7) ptak, którego nie można podejść ani zwabić, lub który sam dobrze wabi. Stąd w języku myśliwskim ćwik to stary cietrzew lub ptak drapieżny, który już w sierpniu niekiedy zaczyna tokować, tj. wabić, również sokół, krogulec, który samotnie zwalczał dropie, łabędzie, żurawie lub innego sokoła. Jest stare przysłowie: “Dostała ćwika za nieboszczyka„, co oznacza męża żywotniejszego i dzielniejszego niż poprzedni, który umarł. Ćwikiem nazywają bowiem człowieka, choć niemłodego, ale rumianego i porywczego, używając nieraz porównania: “czerwony jak ćwik”, stąd czerwone buraki nazywane są ćwikłowymi, ćwikłą.

Zygmunt Gloger, Encyklopedia Staropolska Tweet